مسجد جامع فرومد

شناسه : 310027436
Loading the player...

مسجد جامع فرومد در جاده شاهرود به سبزوار و مشهد در روستای فرومد از توابع شهرستان میامی و 100 کیلومتری شرق شهر میامی و 165 کیلومتری شمال شرقی شاهرود واقع شده است.

فرومد در ناحيه شمال روستاي كاهك (بين عباس آباد و داورزن) قرار گرفته است.از کاهک تا فرومد حدود بیست کیلومتر راه است. فرومد در دوره مغول بویژه در عهد سربداران، مرکز ناحیه جوین بوده است. فرومد با دو بنای خود هر گردشگر یا بیننده ژرف بینی را به سفری تاريخي فرا می خواند؛ مسجد جامع فرومد و آرامگاه ابن یمین فریومدی شاعر قرن هشتم هجری. در نیمه دوم قرن هفتم هجری به خصوص در اواخر تسلط ایلخانیان مغول (نیمه اول قرن هشتم)، روستای مذکور و آبادی‌های اطراف آن از نظر سیاسی دارای اهمیت زیادی بود و ایجاد نهضت سربداران، آبادانی این روستا را که تقریباً مرکز فعالیت آنان محسوب می‌شد بیش از پیش افزایش داد. به همین جهت احتمال می‌رود که مسجد مذکور در همین دوره ساخته شده باشد. متأسفانه نوشته و کتیبه‌ای که تاریخ دقیق بنای مسجد را بتوان از روی آن تعیین کرد موجود نیست، اما به نظر آندره گدار(1881-1965 م)معمار و باستان شناس فرانسوی، در قرن هفتم هنگامی که مرکز جوین از آزادوار به فرومد تغییر کرده، اين بنا ساخته شده است. با دیدن ایوان های آن تردیدی نمی ماند که سبک و معماری این مسجد، خراسانی است.آندره گدار فرانسوي رئیس اداره عتیقات ایران بوده است كه اين مسجد را مطالعه، تصاویر و نقشه آنرا نیز تهیه نموده است. پس از وي، دونالد ویلبر امریکایی به بررسی و بازدید مسجد پرداخته است.

. او نیز شرحی کوتاه از ویژگیهاي مسجد به انضمام نقشه وتصاویري ارائه داده است . محققاني چون كیانی هم شرح کوتاهی از بنا ارائه نموده اند. بنا در مساحتی حدود ۸۲۰ متر مربع با نقشه دو ایوانی ساخته شده و متشکل از دو ایوان شمالی و جنوبی، دو ایوانچه در طرفین ایوان ها، شبستانی در ضلع شرقی ایوان جنوبی و احتمالاً شبستانی به قرینه آن در ضلع غربی، دو رشته رواق در طرفین صحن، اتاق گنبد دار چهار گوش در ضلع غربی ایوان شمالی و سردری مزین است. شبستان غربي كاملاً ويران شده و در بقاياي ويرانه ها آثاري ازتزئينات ديده مي شود. مسجد جامع فرومد از معدود مسجدهایی است که گچ‌بری، نقش‌هاو کاشی‌ کاری ‌های زیبای قرون چهارم تا هفتم هجری در بنای آن به‌کار رفته است و به همین دلیل در شمار آثار تاریخی مهم و کم‌نظیر ایران جای دارد.این بنا که در فهرست آثار ملی نیز به ثبت رسیده، با وجود اینکه امروزه به صورت نیمه‌ ویرانه درآمده است، یکی از آثار ارزشمند دوره خوارزمشاهیان در ایران به‌شمار می‌رود. این بنا دارای تزئینات معماری منحصر به فرد گچی و آجری با تلفیق کاشی فیروزه‌ای است.

بنابر برخی روایت‌ها، این مسجد بر آثار یک آتشکده بنا شده است. بنای این مسجد كه نخستین بنای تاریخی استان سمنان است،از عجایب هنري ایران بوده و در حدود نهصد سال قبل بنا شده است. دو ایوان بلند رو به روی هم در دو جهت شمالی و جنوبی ایستاده اند و بر دیوار ها، طاق ها و سقف و پیشانی ایوان ها، نقوش اسلیمی، گیاهی و هندسی، آجرکاری ها، گچبری ها، مقرنس ها یا گوشواره ها و کتیبه های قرآنی چشمان هر بيننده اي را حیران مي كند. سردر ورودی مسجد، در ضلع شمالی بنا قرار گرفته و مزین به تزئینات غنی و زیبای آجرکاری، گچبری و کتیبه هایی چند است. این سردر به صورت ایوانی با قوس شکسته است که در حاشیه داخلی آن، دو ستون نمای آجری اجرا شده است.این ستونها در پایین بر روی سکوی طرفین سر در قرار گرفته و در بالا به سر ستون مکعب شکل پایان می پذیرد. در طرفین این ستون نماها نیز تزئینات آجری تراش به شکل هشت ضلعی منتظم که در فضای خالی داخل شعاعهای آنهاسفال مهری با نقش گیاهی نشانده اند و گچبری هایی با نقوش هندسی وجود داشته که بخش اعظم آن فرو ریخته است. دیواره های داخلی سردر با تزئینات گچبری به شکل مربعهای کوچک و پوشش طاقی سردر با گچبری و مقرنس تزئین شده است. در پاکار طاق سردر، کتیبه ای سرتاسری به خط نسخ و در زمینه تزئینی گچبری شده است مضمون این کتیبه آیات قرآنی است که به شدت آسیب دیده است.

در انتهای سردر ورودی درگاه کوتاهی به ارتفاع ۵/۱ متر قرار دارد. وضعیت درگاه نشان می دهد که در دوره های متأخرتر، آنرا کوچک و کوتاه کرده اند پس از سردر، دالانی به عرض حدود ۵/۲ و طول ۶ متر قرار دارد که از طریق آن به صحن و شبستان جانبی میتوان راه یافت. صحن مسجد به شکل مربع مستطیل، در جنوب و شمال با دو ایوان بزرگ و در غرب و شرق با بقایای رواقهای جانبی محدود می شود. ایوان بزرگ و جنوبی مسجد به عرض ۶۲/۶و عمق ۲۵/۱۱ متر، از ایوان مقابل بزرگتر و مرتفعتر است. درون ایوان جنوبی، محراب قرار دارد با گچکاری های منقوش به طرح های گوناگون که هنوز رنگ فیروزه ای و آبی لاجوردی آن چشم را نوازش مي كند.

سقف های ایوان ها مرمت شده ولی هنوز مقرنس های آنها بازسازی نشده است. در شرق و غرب صحن بنا، بقایای رواق هایی را می بینیم که بازهم با نقوش گیاهی و اسلیمی تزیین شده اند و هرجای بنا که توانسته اند نقش زده اند. در دو سمت ایوان های جنوبی و شمالی بر پیشانی ایوانچه ها و پایه های ایوان ها شکل های دوازده وجهی را می بینیم که به خورشید می مانند و گویا استادکار زبردست ما در میان آنها کاشی فیروزه ای نشانده بوده است که اکنون از آنها نشانی نیست و نمی دانیم که این شکل های مدور چند وجهی با رنگ فیروزه ای میان آن، بیننده را به کجا و یا به کی دلالت می داده اند؟ ... در ایوان جنوبی علاوه بر محرابی که در انتهای آن قرار داشت، در رواق دوم شرقی ایوان هم محرابی دیگر با نقش و نگارهای خاص خود وجود داشت! چرا دو محراب؟ احتمال می رود، به دليل آنكه ایوان در زمستان سرد بوده، محراب دوم برای استفاده در شرايط آب و هوايي سرد باشد تا جمعیّت کمتري از نمازگزاران در داخل شبستان باشند نه ایوان.