اقتصاد مقاومتی؛ تولید - اشتغال | جمعه، ۶ مرداد ۱۳۹۶

مسجد جامع سمنان

شناسه : 309195594
Loading the player...

مسجد جامع سمنان بنایی بسیار کهن و با ارزش در سمنان است. در طول زمان تغییرات و تحولات زیادی در این مسجد به وجود آمده است، اما هم اکنون در آن آثار دوران سلجوقی و تیموری دیده می‌ شود. عقیده بر این است که این مسجد در قرن نخست هجری و بر روی خرابه‌ های آتشکده بنا شده است. مسجد جامع سمنان در طول تاریخ از لحاظ مذهبی، فرهنگی و اجتماعی از ارزش و اعتبار زیادی برخوردار بوده است. سبک معماری این بنا، به شیوه معماری آذری می باشد.

صنیع الدوله در کتاب مرآت البلدان در این باره می‌ نویسد: در زمان خلافت علی بن ابیطالب، ایشان فرمودند که از کوفه تا بخارا ۱۰۰۱ مسجد بنا کنند، در حکومت عبدالله بن عمر، ثروتمندان سمنان مسجد کنونی این شهر را ساختند ولی این بنا دارای چندان شکوهی نبود. پس از آن بارها افراد زیادی بر بنای ابتدایی افزودند، مانند گنبد باختری و شبستان شمالی را با مار خواجه‌ وند را خواجه ابوسعید سمنانی و خواجه نظام‌ الدین در دوران سلطنت سنجر سلجوقی ساختند و شبستان جنوبی را شیخ رکن‌ الدین علاء الدوله سمنانی در زمان وزارت ارغون‌ خان بنا نمود و چون خرابی به وجود آمده بود، در زمان فتحعلی شاه، ذوالفقارخان به تجدید آن پرداخت. مسجد خاوری را خواجه کیقباد بن ملک شرف‌ الدین سمنانی ساخته و ایوان متصل به گنبد را خواجه عزالدین محمد بالیچه سمنانی وزیر میرزا شاهرخ بنا کرده است.

صحن مسجد به شکل مستطیل  است که طول آن ۲۷ متر و عرض آن ۲۵  متر می‌باشد. شبستان شمالی مسجد جامع شامل ۱۶ ستون مدور و قطور است که بر روی آن طاق های ضربی شبستان استوار شده است. شبستان شرقی به وسیله در ورودی جنوب شرقی و شبستان جنوبی به وسیله در شمالی از شبستان شمالی جدا می‌گردد و به همت کیقباد بن ملک شرف الدین سمنانی وزیر امیر تیمور گورکانی بنا شده است. این شبستان به وسیله هشتی کوچک با طاق گنبدی کم خیز مزین به تزئینات معقلی بسیار زیبا به بازار حضرت راه می‌یابد. در گوشه شمال شرقی این شبستان منار سلجوقی واقع است. شبستان جنوبی نیز شامل ۱۶ ستون مدور در وسط و ۸ ستون در طرف دیوار شرقی می‌باشد که پایه‌ های بیست و هفت طاق شبستان را تشکیل می‌دهد. این شبستان در زمان ارغون خان و به وسیله وزیرش شیخ علاء الدوله سمنانی احداث گردیده و در عهد سلطنت فتحعلی شاه قاجار توسط ذوالفقارخان سمنانی حاکم سمنان – دامغان – شاهرود و بسطام نسبت به تعمیر آن اقدام گردید.

درب ورودی جنوب شرقی در گوشه مسجد قرار دارد و توسط راهروی کوچکی به هشتی بزرگی متصل می‌شود که دارای حوض خانه، وضوخانه و سرویس بهداشتی می‌باشد.

از موقعیت محلی که مسجد جامع در آن مکان احداث شده است به خوبی به اهمیت این اثر پی می‌بریم زیرا مسجد سمنان در مرکز شهر قرار گرفته و تقریبا راه اکثر محله‌ های سمنان به این مسجد ختم شده و مراکز دیگری از جمله بازار و حمام حضرت و … در اطراف این مجموعه قرار گرفته اند.

مناره مسجد جامع سمنان یکی از منار های تاریخی ایران متعلق به دوره سلجوقیان به شمار می‌ رود که در گوشه شمال شرقی مسجد جامع قرار دارد. ارتفاع این منار از سطح زمین ۳۱/۲۰ متر می‌ باشد و از روی بام به ارتفاع ۲ متر کتیبه‌ ای با طرح و نقش بسیار زیبا از آجر و با خط کوفی تزئین شده‌ است. این بنا قدیمی ترین منار جنبان ایران می باشد در مرکز این منار محوری چوبی قرار دارد که با تکان دادن آن کل منار حرکت می کند.

منار مسجد جامع سمنان دارای دو کتیبه بسیار مهم به خط کوفی معقد یا برگدار می‌باشد که یکی شامل آیات قرآن و یکی حاوی نام بانی بنا است. کتیبه فوقانی که با فاصله یک نوار تزئینی در گلویی منار قرار دارد آیه سی و دو سوره فصلت (سجده) را در خود جای داده است. کتیبه زیرین که با اندکی فاصله از محاذب بام مسجد قرار دارد، دارای متنی به این شرح است: "بسم الله امر ببناء هذه المناره الامیر الجلیل السیدا ابو حرب بختیار بن محمد مولی امیرالمؤمنین." چنین به نظر می‌رسد که کتیبه‌ ها بدون طرح قبلی بر روی منار ساخته شده و به دلیل کمی جا دو کلمه از آخر آیه را جا انداخته اند. علاوه بر آن این کتیبه در اثر تعمیراتی که در سال ۱۳۳۶ هجری در آن صورت گرفته، توازن خود را از دست داده و از هیئت اصلی خود خارج شده است در طرح های شهریار عدل کتیبه فوقانی را قبل و بعد از تعمیر نشان می‌دهد.

این بنا در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ به شماره ۱۶۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.